AK-72

Ræðan sem ASÍ-ársfundarfulltrúinn ég hefði viljað halda í lokin. október 26, 2009

Posted by Agnar Kristján Þorsteinsson in Atvinnumál, Hrunið, Hugleðingar, Stóriðja, Stjórnmál.
add a comment

Eitt af því sem ég tók þátt í vetur, í framhaldi af búsáhaldabyltingunni, var að leggja mitt á lóðarskálarnir varðandi VR-byltinguna og endaði ég sem fulltrúi í trúnaðarráði VR. Hluti af því sem fólk þar gerir og fórnar tíma sínum í, er ársfundur ASÍ sem mótar stefnu næsta árs í  málum verkalýsðhreyfingarinnar(með áherslu á verka).

Í ár sat ég semsagt fyrsta slíkan fund og eftir að hafa þagað, fylgst með og hugleitt hvað þarna fór fram, þá sagði ég við sjálfan mig að ef ég hefði fengið að halda ræðu í lokin, þá hefði hún litið líklegast svona út:

“Ágætu ársfundagestir,

Ég ávarpa ykkur ekki sem fulltrúi verkalýðsfélags, heldur sem barn búsáhaldabyltingarinnar, sem hefur umbreyst í atvinnulaust kreppubarn, barn sem vill breyta samfélaginu til hins betra.

Hví vill ég ávarpa ykkur svo? Hversvegna tala ég ekki sem fulltrúi verkalýðsins? Því miður get ég það ekki eftir að hafa upplifað minn fyrsta ársfund ASÍ heldur verð ég að horfa með gagnrýnisaugum þeim sem búsáhaldabyltingin dró fram í fari mínu og fleiri sem koma fram.

En tölum um fundinn aðeins og sýn mína á hann. Fyrri dagurinn hófst með ágætu gítarplokki og framsöguræðum sem flestar voru ágætar og m.a.s. með ræðu frá ráðherra sem var ekkert með loðna, smeðjulega frasa á lofti heldur hrein og bein með áherslum sem féllu ekkert endilega í kramið hjá sumum, nokkuð sem kom mér á óvart. Ég vona svo að hann hafi heyrt tóninn í framsögum annarra þegar kom að leikskólanum við Austurvöll því ef einhver var tilneyddur til að minnast á það skrípalátabæli, þá var það yfirleitt með talsverðri þreytu og pirring yfir skotgrafahernaðinum og innihaldslausa karpi þeirra sem aðeins eru að hugsa um frama sinn framar þjóðinni.  Vonandi fer sá tónn að skila sér þangað inn því stjórnmálamenn eru farnir að þvælast fyrir endurreisn og uppbyggingu, slíkt verður skrifað í sögubækur reikna ég með.

En víkjum að fundinum sem slíkum aftur. Eftir hádegismat sem skóflað var upp í sig, þá hófust umræðurnar um þau mál sem átti að taka fyrir. Langdreginn ræðuhöld sem lítið skildu eftir sig, einkenndi það, bara þvaður sem dróst svo á langinn að hin eiginlega vinna hófst ekki fyrr en svo seint að flestir voru þegar komnir meira með hugann við kvöldskemmtun að manni sýndist en að henda sér af krafti í nefndarstörf í þágu félagsmanna sinna.

Þó voru nokkrir hlutir sem vöktu athygli manns í orðaglamri dagsins sem velgjulegt kaffið hélt manni vakandi yfir. Fulltrúi nokkur kom fram með tillögur sem voru greinilega hans hjartans baráttumál en viðbrögð báða daganna voru hreint og beint algjört virðingarleysi því út úr salnum fór ágætur hópur fólks sem þegar nánar var að gáð, hafði frétt að kleinur og kökur voru komin fram á borð fyrir kaffihléið sem hófst 10-15 mínútum síðar. Virtist magamálið vera meira aðkallandi en skaðabótalög og skerðingar lífeyris í huga þessa fólk og varla er hægt að segja að tillöguflutningur úr hátalarakerfi s, vegna skvaldurs svangra ársfundargesta við kræsingarnar.  Maður getur skilið salernisferði eða símaspjall en ef fólk hefur meiri áhuga á mat en málum, þá ætti það að endurskoða hvort það sé verðugur fulltrúi þess launafólks sem greiðir undir sveltan rassinn á því.

Tvenn atriði til viðbótar vöktu athygli mína: umræðan um lífeyrismál vegna framkomnar tillögu formanns Verkalýðsfélags Akranes, og svo þessar litlu raddir sem kölluðu út í myrkur hundsunar, ábendngar um að verkalýðsfélögin þyrftu að fara að skoða hversvegna fólk ber svo litið traust til þeirra. Þessi mál ætla ég að gera betur skil eftir að hafa rennt yfir sýn mína á seinni daginn.

Því miður æxluðust svo að ég gat ekkert tekið þátt í nefndarstarfi um morguninn og get því ekki dæmt um það nema þau orð sessunautar míns, að þarna fór fram hin raunverulega vinna sem þyrfti mun meiri sess en þessi smástund fyrri dagsins og tveggja klukkutíma seta um morguninn þar sem fólk var annað hvort of þunnt eða þreytt til að eyða orkunni í innihaldslaust tuð um smáatriði, heldur lét hendur standa fram úr ermum og vann hratt. Flott segi ég, svona vill ég sjá hluti gerða og svona ætti ársfundurinn meira að einblína á, fyrri daginn framar blaðrinu þá.

En eftir nefndarstörf þá hófst blaðrið aftur og í raun áhugaverðara blaður því þarna var komið að raunverulegri ákvarðanatöku með breytingartillögum og atkvæðagreiðslum sem reyndar var rofið í sundur með kveðskap sem mönnum þótti vanta fyrri daginn. Ekki get ég sagt að kveðskapurinn hafi verið neitt sem ég kallaði eftir enda teygði það daginn sem var nógu langur fyrir, hvað þá óperusöngvarinn sem skyndilega birtist og gaulaði mann og annan út úr salnum með of háum tónum sínum eins og hann væri að reyna að særa draug nýfrjálshyggjunnar á brott úr allri borginni.

Umræðan sem slík var áhugaverð, umhugsunarverð og stundum ekki svaraverð.  Sem dæmi má nefna að flutt var breytingartillaga um að draga úr gagnrýni á ákvörðun umhverfisráðherra vegna SV-línu. Var sú tillaga sett fram vegna þess að fréttir höfðu borist af því að Heilbrigðisráð Reykjavíkur gerði alvarlegar athugasemdir vegna lagnar hennar yfir vatnsból Reykvíkinga og vildi skoða það nánar. Viðbrögðin voru greinilega ekki að skapi margra sem tuðuðu við borð sín að helvítis pakkið ætlaði að koma í veg fyrir hið almáttuga álver sem ekkert mátti stoppa. Skítt með þó hugsanlegt væri að vatnsból yfir hundrað þúsund manns mengist, skítt með þær ábendingar og rök sem komið höfðu fram um að hvorki væri búið að skaffa orku eða fjármagn í verkið og ákvörðun ráðherra hefði í raun lítil áhrif, nei, svo auðvelt að skella skuldina á eina persónu framar þeim sem skriðið er fyrir í þessu máli.

Eftir svo að einn verkalýðsforinginn hafði stokkið upp á púltið, hæðst að þeim sem vildu skoða öll mál til hlítar, niðurlægt tillöguna og gert lítið úr þeim sem vildu staldra við, þá varð maður undir í atkvæðagreiðslunni og ósjálfrátt spurði maður sjálfan sig, hvort maður hefði ruglast á sölum og væri á fundi hjá Samtökum Atvinnulífsins. Stóriðjan var svo fyrirferðamikil í huga margra um að eitt álver myndi redda öllu, óháð því hvort myndi hafa alvarleg áhrif á lífsgæði eða heilsu félagsmanna verkalýðsfélaganna til hins verra með tímanum eða hvort hún myndi hindra sköpun starfa. Er það sem verkalýðsfélögin eiga að hugsa um? Skyndilausnir óháð framsýni? Stangast þetta ekki einnig á ályktun ASÍ sem borin var fram á fundinum um að það ætti að huga að framtíðarsýn í orkumálum  en vill svo keyra áfram virkjanaframkvæmdir og álver án nokkurar sýnar? Er það hlutverk ASÍ að vera að þrýstihópur þess hluta Samtaka Atvinnulífsins sem vill stóriðju án nokkurs tillits til framtíðar þjóðarinnar, þrýstihópur sem vill henda öllum eggjum í sömu körfuna án þess að læra af fortíð slíkra hugmynda?

En víkjum að lífeyrisumræðunni sem var fyrirferðamikil einnig í tengslum við tillögu Vilhjálms Birgisson, formanns Verkalýðsfélags Akranes. Ætla þó að segja að ályktun varðandi hugmyndir Viðskiptaráðs og stjórnmálaútibús þeirra í Sjálfstæðisflokknum, að hún er ágætlega rökstudd og skýtur þessar hugmyndir spilafíkla í kaf, spilafíkla sem hafa sett þjóðina á hausinn en vilja ekki hætta eða fara í meðferð enda iðrast þeir einskins.

En já, tillaga Vilhjálms og umræðan þar í kring. Nú er þetta það fyrsta sem ég sé til Vilhjálms í umræðu utan sjónvarps og ég játa að hann minnir mig talsvert á bandarískan „teamster“ og það er ekki illa meint. Það er kraftur í honum og bægslagangur sem minnir mann á forna tíð baráttumanna, en að sama skapi hættir honum til hvatvísi, yfirlýsingagleði og að virða kannski ekki aðeins rétt annara í fundarsköpum líkt og með ræðu hans fyrri daginn þar sem hann tók sér meiri tíma en honum leyfðist og valtaði áfram af dálitlu tillitsleysi í tilfinningaþrungnum ham sínum.

Tillaga hans og félaga hans, sem borin var þarna fram gekk út á það að atvinnurekendur færu úr stjórnum lífeyrissjóða og verkalýðsfélögin kysu sér stjórn.  Verð ég að segja að umræðan í kringum hana var á margan hátt furðuleg, reynt með hræðslurökum að draga úr henni með t.d. upphrópunum um að það mætti finna jafnslæmt fólk í verkalýðshreyfingunni sem er frekar skríitð því þá hvað eru menn að fá fólk til starfa úr sínum röðum ef allir eru svo slæmir? Fleiri loðin rök komu fram og eiginlega mátti lesa út úr að það ætti ekki að styggja atvinnurekendur í þessum málum, skrítið nokk af hálfu verkalýðsfélaga. Upphrópanir á hinn kantinn voru heldur ekkert skárri, ég get ekki séð að það hafi sérstaklega hjálpað tillögunni sem slíkri, að tala um að miðstjórn væri með óvönduð vinnubrögð í fílabeinsturni og útvatnaði allt sem að henni var rétt, en í næsta orði heimta það að hún sæi um alfarið að græja þessi mál.

Fór svo líka að þó ég sé sammála þessari hugmynd, þá greiddi ég atkvæði á móti breytingartillögu sem kom fram um að þetta yrði framkvæmt strax en ekki farinn millivegur sem ég kaus með, sem var að taka lífeyrisumræðuna sem heildarpakka en ekki stök atriði hvert fyrir sig, afgreidd í asa án tillits til raka. Það er nefnilega málið að eitt af því sem við börn búsáhaldabyltingarinnar viljum, er ekki bara aukið lýðræði, minni spilling og uppgjör, heldur einnig að hlutirnir séu gerðir rétt og vel eftir málefnalega umræðu en ekki í skyndiákvörðunum að hætti stjórnmálamanna Gamla Íslands.

En nóg um þau mál öll, nú er nefnilega komið að hinu atriðinu sem er mér hugleikið, hinu atriðinu sem ég vildi geyma þar til í lokin og það er verkalýðshreyfiingin sem slík, ímynd hennar og störf.  Mín ásýna af verkalýðshreyfingu sem slíkri og ástæðan fyrir því að ég er í verkalýðsfélagi, er að ég hef réttindi sem fást ekki utan félags. Að sama skapi ætlast ég til þess að félögin sem ég greiði til séu vakandi, hugsi um réttindi mín og reyni að vinna að hagsmunum mínum sem best.

Þó hefur mér þótt þau vera orðin frekar værukær síðustu ár og söngurinn sem maður heyrir um að þetta sé ekki annað en stærðarinnar sumarbústaðaleigu reknar af gömlum ljónum sem sitji værðarleg og letileg í fangi sirkusstjóra atvinnulífsins sem veit að ef þau glefsa þá verða engir áverkar, bara leifar af slefi úr tannlausum skoltnum ljónanna sem aðeins sáust á vinnustað við útlendingatalningar.

Við Hrunið bættist svo eitt við þann söng, verkalýðsfélögin hafa fjarlægst félagsmennina, þau vernduðu þá ekki fyrir vörgum Viðskiptaráðs og siðblindum skepnum braskara heldur höfðu þau látið koma sér inn í þann slag, verkalýðsfélögin voru orðin fagfjárfestar fyrst og fremst, fjárfestandi í fyrirtækjum þar sem þau þurftu svo að semja um kaup og kjör við sjálfa sig. Er það ekki öfugsnúið? Eiga verkalýðsfélög að nota lífeyrissjóðina til að standa í fyrirtækjarekstri?

Ekki bætir það úr skák að félögin eru orðin svo værukær að atvinnurekendur líta á þau meira sem samstarfsfélaga og þrýstihóp sér til aðstoðar fremur en andstæðinga, atvinnurekendur sem eru óvnir verkalýðsins, atvinnurekendur sem eiga að skjálfa á beinunum þegar verkalýðsfélag urrar, atvinnurekendur sem eiga að óttast það framar öllu að styggja þá sem hér eru. Hvað gerðist fyrir hreyfinguna? Var þjóðarsáttinn afgreidd með svæfingarlyfjum og tanngarðsútrifi?

En þetta er ekki hið eina með ímyndina af verkalýðsfélögum sem heyrist, sést og margir trúa. Traustið er til jafns ímyndinni, fjórðungur landsmanna treystir verkalýðsfélögunum sem er tvöfalt traustinu á Alþingi. Hversvegna er þessi umræða ekki tekin? Hversvegna hafa menn ekki áhyggjur? Hversvegna stóðu félögin ekki upp, gripu til verkfalla og annarra aðgerða eftir Hrun til að knýja á um aðgerðir? Hversvegna var og er enn það eina sem sést til þeirra sem eiga að berjast fyrir hagsmunum sinna félagsmanna sem fara illa út úr hruni, eintóm fundarhöld og eintómur kjaftagangur? Það var öllum orðið það ljóst þegar að búsáhaldabyltingu kom að slíkt virkar ekki, aðgerðir sem einstaklingar þurftu að standa að, knúðu fram breytingar á meðan félögin biðu til hliðar, hrædd um að rugga bátnum ólíkt félögum sínum annars staðar í Evrópu.

Er verkalýðshreyfingin einfaldlega ekki orðin að gamalli, værðarlegri stofnun sem hefur meiri áhuga á peningum og makindalegum hægindastólum heldur en að rísa á lappirnar og berjast? Hafið þið ekki öll fjarlægst fólkið sem þið vinnið fyrir? Hvar er umræðan um hvernig skuli taka á atvinnurekendum sem misnota sér kreppuna til hagsbóta? Hversvegna eru menn með meiri áhyggjur af því að styggja atvinnurekendur og málstað þeirra heldur en hvaða mál þarf að knýja fram? Er þá ekki eitthvað að?

Standið núna upp, lítið í kringum ykkur, sjáið hvað það er fátt ungt fólk, teljið hvað þarna er mikið af fólki sem þið hafið hitt árlega jafnvel áratugum saman. Er það ekki áhyggjuefni? Hvar er endurnýjunin? Hvar er fólkið sem á að leysa ykkur af? Hvar er fólkið sem er tilbúið til þess að herða ólina og berjast til að ná fram sínu, berjast til að innleiða nýtt, réttlátt samfélag þar sem verkalýsðhreyfingin er ekki tannlaust ljón heldur sofandi dreki sem enginn vill taka áhættuna á að vekja? Er ekki kominn tími til þess að taka á þessum málum með alvöru naflaskoðun?

En ég vill ljúka þessari ádrepu minni á jákvæðum nótum því tvennt vekur smá von hér. Annarsvegar að ASÍ skuli telja að það þurfi að hugsa fram í tímann og vilji reyna að koma umræðu á stað, umræðu sem kemur illa við hagsmuni olíusamráðsfélaganna, umræðunni um að finna leiðir til að gera okkur sjálfbærari í orkuknúnum fyrirtækjum. Hinsvegar er það hlutur sem kom mér á óvart, að það sé í fyrsta sinn sem farið er að vinna hlutina með þáttöku grasrótar en ekki út frá fyrifram ákveðinnar niðurstöðu þeirra sem á toppnum sitja. Það gefur sem slíkt vonarglæta um að kannski sé viðreisnar von innan verkalýðshreyfingarinnar sem heildar, viðreisn sem hún svo sannarlega þarf á að halda eftir værðarlegan blund í boði Viðskiptaráðs og SA.

Ég kveð því ykkur nú sem barn búsáhaldabyltingar og hverf aftur til starfa minna sem fulltrúi VR hér á ársfundinum, félags sem náði að vakna örlítið af þeim blundi síðastliðin vetur og varpaði á brott innvígðum fulltrúum afla fjármálageirans sem dulbúið höfðu sig sem verkalýðsforystu þessa félags, vonandi til hagsbóta á komandi árum.

Hugleiðið þó öll sem eitt það sem ég segi við ykkur nú sem fulltrúi VR, ef ASÍ ætlar að sofa áfram sem pattaralegt, tannlaust ljón í faðmi sirkusstjóra atvinnulífsins, vakið aðeins til að hoppa í gegnum hring atvinnurekenda í stóriðju- og þrýstihópssýningu þeirra, að þá tel ég að VR eigi ekki að sofa með ykkur í sama bóli heldur gera sér nýtt bæli fyrir utan samtakanna og umbreyta sér endanlega í drekann sem verndar félagsmenn sína af hörku þeirra sem réttlæti þeirra berjast fyrir.

Þökk fyrir mig.”

Ég játa að lokum að ég hefði ekki nennt að halda ræðu þarna líklegast, hvað þá einhverra eldmessu. Mig lá nefnilega á að komast heim, búinn að fá nóg af langdreginni umræðu og örugglega margir fleiri, þreyttur og í vafa um hvort maður muni mæta á svona samkundu aftur. Hver veit þó? Ef verkalýðshreyfingin nær að horfast í augu við vandamál sín, tekur almennilega naflaskoðun og vaknar til lífsins á þann hátt að fólk treysti henni aftur, þá gæti maður verið meira en tilbúinn til þess að fórna tíma sínum í þágu hennar.