Efasemdir um Þjóðfund

Þegar maður heyrði fyrst um framtakið að koma á Þjóðfundi í Laugardagshöll, sem stefnumótunarfundi til endurreisnar samfélagsins, þá leist manni bara vel á hugmyndina og hvað fundurinn ætti að einblína á, eða eins og segir á síðu Þjóðfundar:

“Fyrri hluti fundarins er helgaður spurningunni: ”Hvaða lífsgildi eiga að vera okkur leiðarljós í þróun samfélagsins?”. Síðari hluti fundarins er helgaður umræðu um meginstoðir samfélagsins, eins og velferðar- og menntakerfi, atvinnuskapandi umhverfi, regluverk o.fl. og með hvaða hætti hægt er að endurmóta þær í samræmi við þau lífsgildi lögð hafa verið til grundvallar.”

Nú um helgina hafa þó ýmsar efasemdir byrjað að kvikna hjá mér um ágæti þessa fundar, þó aðallega vegna tveggja atriða sem mér þykja einkennileg en þau tengjast valinu á fulltrúum á fundinn, nokkuð sem ég byrjaði ekki að hugsa út í, fyrr en ég hafði fregnir af fyrra atriðinu sem ég ætla að minnast á, rétt fyrir helgi.

Svo er mál með vexti að upp á síðkastið hafa talsmenn Þjóðfundar talað mikið um það og á ýmsum vettvöngum, að valdir séu 1200 einstaklingar með slembiúrtaki úr þjóðskrá og myndu þeir fá sent boðskort, nokkuð sem manni þótti flott og myndi skila breidd. Aftur á móti hef ég fengið að heyra það, að tvær manneskjur sem ég þekki, hafa fengið símtal þar sem viðkomandi er sérstaklega boðið að vera með. Annarsvegar er það manneskja sem hefur nokkra vigt í þjóðmálaumræðunni og svo hinsvegar hugmyndaríkt og  gott gæðablóð sem er framkvæmdastjóri lítils fyrirtækis og hefur aðeins verið að fitla við stjórnmál.  Bæði manneskjur sem ég myndi alveg treysta til þess að taka þátt í svona vinnu(og allra góðra verka) EN…

Já, þetta stóra EN. Er ekki verið að matreiða þetta á fölskum forsendum ef þetta er sagt vera slembiúrtak en einhverjir eru svo handvaldir án þess að tengjast sérvöldum 300 fulltrúum sem er orsök hinnar efasemdar minnar? Hvað hafa fleiri verið valdir svona handvirkt? Hverjir völdu og hversvegna? Hvaða forsendur voru fyrir vali á því að þessir ættu að mæta frekar en Jón verkamaður og Gunna fóstra? Var verið að reyna að finna fólk sem yrði fulltrúar ákveðinna sjónarmiða? Verður ekki svona handstýring jafnvel til þess fallin að hætta á að ákveðin sjónarmið verði sett í forgang?

Strax og þetta byrjaði að gerjast í kollinum mínum, þá fór ég að skoða nánar þjóðfundinn, upplýsingar um hann og hverjir stæðu á bak við. Þar las ég betur um hvernig valið á fulltrúm Þjóðfundar færi fram og rak augun í það að 300 fulltrúar stofnanna og samtaka, væru einnig boðaðir, nokkuð sem vakti upp stórar efasemdir hjá mér og furðu yfir því að engin skuli hafa spurt betur út í þetta atriði opinberlega.

Hversvegna? Svarið liggur í augum uppi. Þarna eru fulltrúar hagsmunasamtaka m.a. fyrirtækja og stofnanna að mæta sem fulltrúar sjónarmiða vinnuveitenda síns eða hagsmunasamtakanna/þrýstihópsins. Þeir eru ekki að koma þarna sem óháðir aðilar inn í þetta, þeir eru komnir þarna til að verja og vinna að hagsmunum sinna umbjóðenda fyrst og fremst, nokkuð sem veikir fundinn sem slíkan þar sem þessir 300 fulltrúar myndu hafa talsverða vigt í umræðunni og jafnvel gætu drottnað yfir henni og einhverjir munu gera það, þekkjandi fulltrúa þrýstihópa rétt.

En það sem líka vekur efasemdir er að í orðinu hagsmunasamtök, felst líka það að þarna eru fulltrúar fyrirtækja að mæta í krafti samtaka á borð við LÍÚ og Viðskiptaráðs, aðilar sem ekki munu sætta sig við niðurstöðu sem annarsvegar hljómar upp á verndun sérhagsmuna sinna: einkaeign sína á auðlindum hafsins með tilheyrandi braski og hinsvegar reglulaust viðskiptalíf þar sem grimmar hýenur markaðrins fá að ráfa áfram um, rífandi upp í græðgi sinni hold almennigns sem situr upp með allar skuldir þeirra nú.

En ekki er það bara að fyrirtækin verði ósátt við aðra niðurstöður en sínar, heldur einnig er ætlunin að fulltrúar þeirra og annara hagsmunasamtaka/stofnanna, taki þátt í að móta samfélags gildi sem ætlunin er að eigi að stuðla að endurreisn Íslands, fulltrúar fyrirtækja eiga að vera þarna að taka þátt í umræðum um hvernig regluverk þeirra eigi að vera, eða regluverksleysis líkt og þeim tókst að koma á, í gegnum dótturfyrirtæki þeirra við Austurvöllinn og móta hugmyndir að því hvað og hvernig meginstoðir samfélagsins eiga að vera.

Stöldrum aðeins við, hugsum þetta lengra, hugsum þetta út frá því hvað fyrirtæki ganga út á. Fyrirtæki ganga út á að græða pening, þau hafa engin samfélagsleg gildi heldur á samfélagið að vísa þeim leiðina að gildum samfélagsins í gegnum lög og reglur. Og hvað er samfélag? Samfélag er hópur fólks sem er sameinað í gegnum einhvern ákveðinn hlut s.s. búsetu. Takið eftir, fólk, ekki fyrirtæki. Fyrirtæki eru ekki lifandi verur, fyrirtæki er eitthvað sem er skapað af fólki sem býr í samfélaginu, fyrirtæki skapa ekki samfélag nema í dystópískum vísindaskáldskap, fyrirtæki eru afurð samfélagsins, ekki uppspretta þess né það afl sem samfélagið á að vera stjórnað af.

Höldum aðeins áfram með fyrirtækin og gildi. Fyrirtæki sem slík, eru ekki verur með siðferði, heldur misgrimm og rándýr sem sum hver ganga eins langt og hægt er í krafti græðginnar, og sum svo langt að heilu efnahagskerfin hrynja, samfélagssáttmálinn rofnar og fólkið sem er hluti samfélagsins, skaddast alvarlega á marga vegu.  Fyrirtæki hafa ekki neinar samfélagslegar né siðferðislegar skyldur ólíkt einstaklingum nema að borga skatta.

Einhverjir gætu bent jú á að þeim beri að hlíta lögum og reglum nema ólíkt fólki sem hefur flest einhver siðferðisleg viðmið og gildi, þá hafa fyrirtæki sem slík það ekki, heldur reyna að sjá hversu langt þau geta beygt og sveigt lög í leit að glufum, íkt og rándýrið sem leitar leiðar inn um girðingu hænsnakofa þjóðarinnar, til að geta rifið i sig hænur almennings þar fyrir innan og komist upp með það. Þetta gera þau til að ná fram sínu eina gildi: að hámarka hagnaðinn. Sama hagnað og þau eru tilbúin til þess að brjóta mannréttindi á starfsfólki sínu sem og öðrum einstaklingum fyrir, sama hagnað og þau eru tilbúin til þess að beita aðra miklu óréttlæti, svikum og prettum fyrir, sama hagnað og samfélagsleg gildi er vel fórnandi fyrir.

Ég hef því talsverðar efasemdir um þennan þjóðfund út af þessum tveimur atriðum, þó sérstaklega þessu með þrýstihópanna sem fara þarna inn með hagsmuni umbjóðenda sinna og að sérstaklega að fyrirtæki eigi að fara að taka þátt í stefnumótunarvinnu um hvernig lög og reglur um þau eiga að gilda, það er ekki þeirra að ákveða því þeir sem setja lög og reglur um sjálfa sig, eru vanalega að gera það með sína hagsmuni að leiðarljósi, aldrei annarra.

En voru skipuleggjendur fundarins að gera þetta að vísvítandi ráði? Ég stórlega efast um það nema upplýsingar kæmu fram um annað, ég held að þau hafi bara einfaldlega ekki áttað sig á hættunni sem fylgir því að bjóða rándýrum þrýstihópa í hænsnakofa Þjóðfundar, og gert þarna mistök í góðri trú. Má kannski leiða að því líkur að mörg hver sem standa að þessu, eru of nátengd viðskiptalífinu til að sjá það og því talið það góða hugmynd að hleypa þrýstihópum atvinnulífsins að borðinu til að tryggja sjónarmið þeirra yrðu fyrirferðarmikl.

Maður býður svo og sér hver verður niðurstaða fundarins, en eitt er öruggt að mun gerast í framhaldi fundarins. Aðstandendur og skipuleggjendur ætla að gerast þrýstihópur til að koma niiðurstöðunum í framkvæmd.